PACKAGE OF PRACTICES OF BEET ROOT

HOME | PACKAGE OF PRACTICES OF BEET ROOT

PACKAGE OF PRACTICES OF BEET ROOT

Package of Practices – Beetroot

Climate

Beetroot is a cool season vegetable crop and grows best under mild climatic conditions. High temperature reduces root quality and colour, while very low temperature during early stages may slow down growth.

Soil

The crop performs well in well-drained sandy loam to loam soils rich in organic matter. Heavy, compact, stony, saline or waterlogged soils should be avoided. The ideal soil pH for beetroot cultivation is between 6.0 and 7.5.

Land Preparation

The field should be ploughed two to three times to achieve a fine tilth. All stones and clods must be removed to prevent root deformation. Well-decomposed farmyard manure at the rate of 20–25 tonnes per hectare should be mixed thoroughly during the final ploughing.

Sowing Time

In North India, beetroot is mainly sown during October to November for the winter season, while January to February sowing is suitable for summer cultivation.

Seed Rate and Seed Treatment

A seed rate of 6–8 kg per hectare is sufficient for normal beetroot cultivation. Seeds should be treated with Carbendazim or Thiram at 2–3 g per kg seed to protect against seed-borne diseases.

Method of Sowing and Spacing

Beetroot is sown directly in the field because transplanting results in malformed roots. Seeds are soaked in water for 10–12 hours before sowing to improve germination. Sowing is done on flat beds or ridges, maintaining a spacing of 30 cm between rows and 10 cm between plants.

Thinning

Since beetroot seed is a seed ball containing more than one embryo, multiple seedlings emerge at one place. Thinning is therefore essential and should be carried out 15–20 days after sowing to retain one healthy plant per hill.

Manures and Fertilizers

Balanced nutrition is essential for higher yield and better root quality. Along with organic manure, a fertilizer dose of 80–100 kg nitrogen, 50–60 kg phosphorus and 50–60 kg potash per hectare is recommended. Full phosphorus and potash along with half nitrogen should be applied as basal, while the remaining nitrogen should be applied in two split doses at 30 and 45 days after sowing.

Micronutrient Management

Boron deficiency is commonly observed in beetroot and leads to cracked and hollow roots. To correct this, a foliar spray of borax at 0.2 percent concentration should be applied around 30 days after sowing. Zinc deficiency, if noticed, can be corrected by spraying zinc sulphate at 0.5 percent concentration.

Irrigation

Light irrigation should be given immediately after sowing for proper germination. Subsequent irrigations are required at intervals of 7–10 days depending on soil and climatic conditions. Excess irrigation should be avoided as it causes root cracking and disease problems.

Intercultural Operations and Weed Management

Weeds compete with the crop during early growth stages and reduce yield. The field should be kept weed-free by hand weeding and hoeing. Two to three intercultural operations are sufficient. Light earthing up after thinning improves root development. Pre-emergence application of pendimethalin can also be used for weed control.

Plant Protection

Beetroot is affected by insect pests such as aphids and leaf miners, and diseases like damping-off, leaf spot and powdery mildew. These can be effectively managed through seed treatment, proper drainage, timely irrigation and need-based application of recommended insecticides and fungicides.

Physiological Disorders

Forking of roots occurs due to compact soil, presence of stones, application of fresh farmyard manure or excessive nitrogen. Poor colour development is generally due to high temperature and nutrient imbalance. Proper field preparation and balanced fertilization help in reducing these disorders.

Harvesting

Beetroot roots become ready for harvesting in about 55–75 days after sowing. Harvesting should be done when roots attain a diameter of 5–7 cm. Delay in harvesting results in hard and fibrous roots with poor market quality.

Yield

Under normal conditions, beetroot yields about 20–25tonnes per hectare. With improved management practices, yields of up to 25-30 tonnes per hectare can be obtained.

Post-Harvest Handling and Storage

After harvesting, the tops should be removed leaving about 2–3 cm of stem. The roots should be washed, graded and packed properly. Beetroot can be stored for two to three months at 0–2°C with 90–95 percent relative humidity.

Disclaimer :

The package of practices for our products is based on field trials. Performance may vary in different geographical locations.

खेती के तरीके – चुकंदर

जलवायु
चुकंदर ठंडे मौसम की सब्ज़ी है और यह हल्के मौसम की स्थितियों में सबसे अच्छी तरह उगती है। ज़्यादा तापमान से जड़ की गुणवत्ता और रंग खराब हो जाता है, जबकि शुरुआती चरणों में बहुत कम तापमान से इसकी बढ़वार धीमी हो सकती है।
मिट्टी
यह फ़सल अच्छी जल निकासी वाली, रेतीली दोमट से लेकर दोमट मिट्टी में, जिसमें जैविक पदार्थ भरपूर मात्रा में हों, अच्छी पैदावार देती है। भारी, सख़्त, पथरीली, खारी या जलभराव वाली मिट्टी से बचना चाहिए। चुकंदर की खेती के लिए मिट्टी का आदर्श pH मान 6.0 से 7.5 के बीच होना चाहिए।
खेत की तैयारी
खेत को दो से तीन बार जोतना चाहिए ताकि मिट्टी भुरभुरी हो जाए। जड़ें टेढ़ी-मेढ़ी न हों, इसके लिए सभी पत्थर और मिट्टी के ढेले हटा देने चाहिए। आख़िरी जुताई के समय, 20–25 टन प्रति हेक्टेयर की दर से अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (फार्मयार्ड मैन्योर) को मिट्टी में अच्छी तरह मिला देना चाहिए।
बुवाई का समय
उत्तरी भारत में, चुकंदर मुख्य रूप से सर्दियों के मौसम के लिए अक्टूबर से नवंबर के बीच बोया जाता है, जबकि गर्मियों की फ़सल के लिए जनवरी से फरवरी के बीच बुवाई करना सही रहता है।
बीज की मात्रा और बीज उपचार
सामान्य चुकंदर की खेती के लिए 6–8 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर बीज की मात्रा काफ़ी होती है। बीज से फैलने वाली बीमारियों से बचाने के लिए, बीजों को बुवाई से पहले 2–3 ग्राम प्रति किलोग्राम बीज की दर से कार्बेन्डाज़िम या थिरम से उपचारित करना चाहिए।
बुवाई की विधि और दूरी
चुकंदर सीधे खेत में बोया जाता है, क्योंकि रोपाई करने से जड़ें टेढ़ी-मेढ़ी हो जाती हैं। अंकुरण को बेहतर बनाने के लिए, बुवाई से 10–12 घंटे पहले बीजों को पानी में भिगोकर रखा जाता है। बुवाई समतल क्यारियों या मेड़ों पर की जाती है, जिसमें पंक्तियों के बीच 30 सेंटीमीटर और पौधों के बीच 10 सेंटीमीटर की दूरी रखी जाती है।
छंटाई (Thinning)
चूंकि चुकंदर का बीज असल में एक ‘बीज-गुच्छा’ (seed ball) होता है जिसमें एक से ज़्यादा भ्रूण होते हैं, इसलिए एक ही जगह पर कई पौधे उग आते हैं। इसलिए, पौधों की छंटाई करना ज़रूरी है; यह काम बुवाई के 15–20 दिन बाद किया जाना चाहिए, ताकि हर जगह (hill) पर केवल एक ही स्वस्थ पौधा बचा रहे।
खाद और उर्वरक
ज़्यादा पैदावार और बेहतर गुणवत्ता वाली जड़ों के लिए संतुलित पोषण बहुत ज़रूरी है। जैविक खाद के साथ-साथ, 80–100 किलोग्राम नाइट्रोजन, 50–60 किलोग्राम फास्फोरस और 50–60 किलोग्राम पोटाश प्रति हेक्टेयर की दर से उर्वरक देने की सलाह दी जाती है। पूरा फ़ॉस्फ़ोरस और पोटाश, साथ ही आधा नाइट्रोजन बेसल डोज़ के तौर पर देना चाहिए; जबकि बचा हुआ नाइट्रोजन बुवाई के 30 और 45 दिन बाद, दो हिस्सों में देना चाहिए।

सूक्ष्म पोषक तत्वों का प्रबंधन
चुकंदर में अक्सर बोरॉन की कमी देखी जाती है, जिससे जड़ें फट जाती हैं और अंदर से खोखली हो जाती हैं। इसे ठीक करने के लिए, बुवाई के लगभग 30 दिन बाद, 0.2 प्रतिशत सांद्रता वाले बोरेक्स का पत्तियों पर छिड़काव करना चाहिए। यदि जिंक की कमी दिखाई दे, तो 0.5 प्रतिशत सांद्रता वाले जिंक सल्फेट का छिड़काव करके इसे ठीक किया जा सकता है।
सिंचाई
अंकुरण ठीक से हो, इसके लिए बुवाई के तुरंत बाद हल्की सिंचाई करनी चाहिए। इसके बाद, मिट्टी और मौसम की स्थितियों के आधार पर, 7–10 दिनों के अंतराल पर सिंचाई की आवश्यकता होती है। ज़्यादा सिंचाई से बचना चाहिए, क्योंकि इससे जड़ें फट सकती हैं और बीमारियों की समस्या हो सकती है।
खेत की देखभाल और खरपतवार नियंत्रण
फसल के शुरुआती विकास के दौरान खरपतवार फसल से मुकाबला करते हैं और पैदावार कम कर देते हैं। हाथ से निराई-गुड़ाई करके खेत को खरपतवार-मुक्त रखना चाहिए। दो से तीन बार निराई-गुड़ाई करना काफ़ी होता है। पौधों को हल्का करने (thinning) के बाद जड़ों के चारों ओर थोड़ी-सी मिट्टी चढ़ाने (earthing up) से जड़ों का विकास बेहतर होता है। खरपतवार नियंत्रण के लिए, अंकुरण से पहले (pre-emergence) पेंडिमेथालिन का इस्तेमाल भी किया जा सकता है।
पौधों की सुरक्षा
चुकंदर पर माहू (aphids) और लीफ़ माइनर जैसे कीटों का हमला होता है, और डैम्पिंग-ऑफ़, पत्ती धब्बा (leaf spot) और पाउडरी मिल्ड्यू जैसी बीमारियाँ लग सकती हैं। बीज उपचार, खेत में पानी की उचित निकासी, समय पर सिंचाई, और ज़रूरत के हिसाब से अनुशंसित कीटनाशकों और फफूंदनाशकों का इस्तेमाल करके इन समस्याओं को प्रभावी ढंग से नियंत्रित किया जा सकता है।
शारीरिक विकार (Physiological Disorders)
मिट्टी के कड़े होने, खेत में पत्थरों की मौजूदगी, ताज़ी गोबर की खाद (farmyard manure) का इस्तेमाल, या नाइट्रोजन की अत्यधिक मात्रा के कारण जड़ें दो हिस्सों में बँट जाती हैं (forking)। रंग का ठीक से न आना, आमतौर पर ज़्यादा तापमान और पोषक तत्वों के असंतुलन के कारण होता है। खेत की उचित तैयारी और संतुलित उर्वरक का इस्तेमाल करके इन विकारों को कम करने में मदद मिलती है।
कटाई
बुवाई के लगभग 55–75 दिनों बाद चुकंदर की जड़ें कटाई के लिए तैयार हो जाती हैं। कटाई तब करनी चाहिए, जब जड़ों का व्यास (diameter) 5–7 सेमी हो जाए। कटाई में देरी करने से जड़ें कड़ी और रेशेदार हो जाती हैं, जिससे उनकी बाज़ार में गुणवत्ता (market quality) कम हो जाती है।
पैदावार
सामान्य परिस्थितियों में, चुकंदर की पैदावार लगभग 20–25 टन प्रति हेक्टेयर होती है। बेहतर प्रबंधन तकनीकों का इस्तेमाल करके, पैदावार को बढ़ाकर 25–30 टन प्रति हेक्टेयर तक पहुँचाया जा सकता है।
कटाई के बाद की देखभाल और भंडारण
कटाई के बाद, चुकंदर के ऊपरी पत्तों को हटा देना चाहिए, और तने का लगभग 2–3 सेमी हिस्सा जड़ों के साथ लगा रहने देना चाहिए। जड़ों को धोकर, उनकी ग्रेडिंग करके और ठीक से पैक किया जाना चाहिए। चुकंदर को 0–2°C तापमान और 90–95 प्रतिशत सापेक्ष आर्द्रता पर दो से तीन महीने तक स्टोर किया जा सकता है।
अस्वीकरण:
हमारे उत्पादों के लिए सुझाई गई कार्यप्रणाली (practices) फील्ड ट्रायल पर आधारित है। अलग-अलग भौगोलिक स्थानों में इसका प्रदर्शन भिन्न हो सकता है।

ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ – ਚੁਕੰਦਰ

ਜਲਵਾਯੂ
ਚੁਕੰਦਰ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ
ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੰਗੀ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਤੋਂ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ, ਸੰਖੇਪ, ਪੱਥਰੀਲੀ, ਖਾਰੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੁਕੰਦਰ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਦਾ pH 6.0 ਅਤੇ 7.5 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਬਾਰੀਕ ਭੁਰਭੁਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਾਹੁਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 20-25 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਫਾਰਮਯਾਰਡ ਰੂੜੀ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਵਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਚੁਕੰਦਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਬਿਜਾਈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬੀਜ ਦਰ ਅਤੇ ਬੀਜ ਉਪਚਾਰ
ਆਮ ਚੁਕੰਦਰ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ 6-8 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਬੀਜ ਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਬੈਂਡਾਜ਼ਿਮ ਜਾਂ ਥੀਰਮ ਨਾਲ 2-3 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਵਿੱਥ
ਚੁਕੰਦਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਉਗਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 10-12 ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਸਮਤਲ ਬੈੱਡਾਂ ਜਾਂ ਛੱਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ 10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।
ਪਤਲਾ ਕਰਨਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਚੁਕੰਦਰ ਦਾ ਬੀਜ ਇੱਕ ਬੀਜ ਦਾ ਗੋਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰੂਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਕਈ ਪੌਦੇ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਤਲਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਹਾੜੀ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੌਦਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 15-20 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਖਾਦ ਅਤੇ ਖਾਦ
ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 80-100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 50-60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ 50-60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਦ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ ਅੱਧਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇਸਲ ਵਜੋਂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 30 ਅਤੇ 45 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਵੰਡੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਬੋਰੋਨ ਦੀ ਘਾਟ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੁਕੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਫਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਖਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 0.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ‘ਤੇ ਬੋਰੈਕਸ ਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਪਰੇਅ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਕ ਦੀ ਘਾਟ, ਜੇਕਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 0.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ‘ਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਿੰਜਾਈ
ਸਹੀ ਉਗਣ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ 7-10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਚਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਟਣ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਨਦੀਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਸਲ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝਾੜ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੇਤ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਨਦੀਨ-ਮੁਕਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਡੀ ਕਰਕੇ ਨਦੀਨ-ਮੁਕਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਪਤਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਪੈਂਡੀਮੇਥਾਲਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਚੁਕੰਦਰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਫੀਡਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਈਨਰ, ਅਤੇ ਡੈਂਪਿੰਗ-ਆਫ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਧੱਬੇ ਅਤੇ ਪਾਊਡਰਰੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਇਲਾਜ, ਸਹੀ ਨਿਕਾਸੀ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ-ਅਧਾਰਤ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭੌਤਿਕ ਵਿਕਾਰ
ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫੋਰਕ ਸੰਘਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਤਾਜ਼ੀ ਖੇਤ ਦੀ ਖਾਦ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾੜਾ ਰੰਗ ਵਿਕਾਸ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤ ਦੀ ਸਹੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਦ ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਟਾਈ
ਚੁਕੰਦਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 55-75 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਟਾਈ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 5-7 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਆਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਟਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਾੜੀ ਮਾਰਕੀਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਪਜ
ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੁਕੰਦਰ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਲਗਭਗ 20-25 ਟਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 25-30 ਟਨ ਤੱਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ
ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 2-3 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤਣਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ, ਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੁਕੰਦਰ ਨੂੰ 0-2°C ‘ਤੇ 90-95 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਾਪੇਖਿਕ ਨਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੇਦਾਅਵਾ:

ਸਾਡੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਖੇਤ ਦੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

વ્યવહારોનું પેકેજ – બીટ

આબોહવા
બીટ ઠંડી ઋતુનો શાકભાજીનો પાક છે અને હળવા આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે. ઉચ્ચ તાપમાન મૂળની ગુણવત્તા અને રંગ ઘટાડે છે, જ્યારે શરૂઆતના તબક્કામાં ખૂબ જ ઓછું તાપમાન વૃદ્ધિ ધીમી કરી શકે છે.
માટી
પાક કાર્બનિક પદાર્થોથી ભરપૂર સારી રીતે પાણી નિતારેલી રેતાળ લોમથી લોમ જમીનમાં સારું પ્રદર્શન કરે છે. ભારે, સઘન, પથ્થરવાળી, ખારી અથવા પાણી ભરાયેલી જમીન ટાળવી જોઈએ. બીટની ખેતી માટે આદર્શ માટી pH 6.0 અને 7.5 ની વચ્ચે છે.
જમીનની તૈયારી
બારીક ખેડાણ પ્રાપ્ત કરવા માટે ખેતરને બે થી ત્રણ વખત ખેડવું જોઈએ. મૂળના વિકૃતિને રોકવા માટે બધા પથ્થરો અને ગઠ્ઠા દૂર કરવા જોઈએ. અંતિમ ખેડાણ દરમિયાન પ્રતિ હેક્ટર 20-25 ટન સારી રીતે વિઘટિત ખેતરનું ખાતર સારી રીતે મિશ્રિત કરવું જોઈએ.
વાવણીનો સમય
ઉત્તર ભારતમાં, બીટ મુખ્યત્વે શિયાળાની ઋતુ માટે ઓક્ટોબરથી નવેમ્બર દરમિયાન વાવવામાં આવે છે, જ્યારે જાન્યુઆરીથી ફેબ્રુઆરી સુધી વાવણી ઉનાળાની ખેતી માટે યોગ્ય છે.

બીજ દર અને બીજ માવજત
સામાન્ય બીટરૂટ ખેતી માટે પ્રતિ હેક્ટર 6-8 કિલો બીજ દર પૂરતો છે. બીજજન્ય રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે બીજને કાર્બેન્ડાઝીમ અથવા થિરામ 2-3 ગ્રામ પ્રતિ કિલો બીજ સાથે માવજત કરવા જોઈએ.

વાવણી પદ્ધતિ અને અંતર
બીટરૂટ સીધા ખેતરમાં વાવવામાં આવે છે કારણ કે રોપણીથી મૂળ ખોટા બને છે. અંકુરણ સુધારવા માટે વાવણી પહેલાં બીજને 10-12 કલાક પાણીમાં પલાળી રાખવામાં આવે છે. વાવણી સપાટ પથારી અથવા પટ્ટાઓ પર કરવામાં આવે છે, પંક્તિઓ વચ્ચે 30 સે.મી. અને છોડ વચ્ચે 10 સે.મી.નું અંતર જાળવી રાખવામાં આવે છે.
પાતળું કરવું
બીટરૂટ બીજ એક બીજનો ગોળો હોવાથી જેમાં એક કરતાં વધુ ગર્ભ હોય છે, એક જગ્યાએ અનેક રોપાઓ ઉગે છે. તેથી પાતળા કરવું જરૂરી છે અને વાવણી પછી 15-20 દિવસ પછી દરેક ટેકરી પર એક સ્વસ્થ છોડ જાળવી રાખવો જોઈએ.
ખાતર અને ખાતરો
ઉચ્ચ ઉપજ અને સારી મૂળ ગુણવત્તા માટે સંતુલિત પોષણ જરૂરી છે. કાર્બનિક ખાતરની સાથે, પ્રતિ હેક્ટર 80-100 કિલો નાઇટ્રોજન, 50-60 કિલો ફોસ્ફરસ અને 50-60 કિલો પોટાશ ખાતરની માત્રા આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. સંપૂર્ણ ફોસ્ફરસ અને પોટાશ અડધા નાઇટ્રોજન સાથે બે વિભાજિત માત્રામાં વાવણી પછી 30 અને 45 દિવસે આપવું જોઈએ.

સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોનું સંચાલન
બીટમાં બોરોનની ઉણપ સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે અને તેના કારણે મૂળ તિરાડ અને પોલા થઈ જાય છે. આને સુધારવા માટે, વાવણી પછી લગભગ 30 દિવસ પછી 0.2 ટકા સાંદ્રતાવાળા બોરેક્સનો પાંદડા પર છંટકાવ કરવો જોઈએ. જો ઝીંકની ઉણપ જણાય, તો તેને 0.5 ટકા સાંદ્રતાવાળા ઝીંક સલ્ફેટનો છંટકાવ કરીને સુધારી શકાય છે.
સિંચાઈ
યોગ્ય અંકુરણ માટે વાવણી પછી તરત જ હળવું સિંચાઈ આપવું જોઈએ. માટી અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓના આધારે 7-10 દિવસના અંતરાલ પર અનુગામી સિંચાઈ જરૂરી છે. વધુ પડતી સિંચાઈ ટાળવી જોઈએ કારણ કે તે મૂળ તિરાડ અને રોગની સમસ્યાઓનું કારણ બને છે.

આંતર-વાવેતર કામગીરી અને નીંદણ વ્યવસ્થાપન
નીંદણ શરૂઆતના વિકાસના તબક્કામાં પાક સાથે સ્પર્ધા કરે છે અને ઉપજ ઘટાડે છે. ખેતરને હાથથી નીંદણ અને ખોદકામ દ્વારા નીંદણમુક્ત રાખવું જોઈએ. બે થી ત્રણ આંતર-ઉછેર કામગીરી પૂરતી છે. પાતળા કર્યા પછી હળવી માટી નાખવાથી મૂળ વિકાસમાં સુધારો થાય છે. નીંદણ નિયંત્રણ માટે પેન્ડીમેથાલિનનો ઉદભવ પહેલા ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે.

છોડ સંરક્ષણ
બીટ એફિડ અને પાંદડા ખાનારા જેવા જંતુઓ અને ભીનાશ, પાંદડાના ટપકાં અને પાવડરી માઇલ્ડ્યુ જેવા રોગોથી પ્રભાવિત થાય છે. બીજ ઉપચાર, યોગ્ય ડ્રેનેજ, સમયસર સિંચાઈ અને ભલામણ કરેલ જંતુનાશકો અને ફૂગનાશકોના જરૂરિયાત-આધારિત ઉપયોગ દ્વારા આનું અસરકારક રીતે સંચાલન કરી શકાય છે.

શારીરિક વિકૃતિઓ
મૂળના ફોર્કિંગ માટી, પથ્થરોની હાજરી, તાજા ખેતરના ખાતર અથવા વધુ પડતા નાઇટ્રોજનને કારણે થાય છે. રંગનો નબળો વિકાસ સામાન્ય રીતે ઊંચા તાપમાન અને પોષક તત્વોના અસંતુલનને કારણે થાય છે. યોગ્ય ખેતરની તૈયારી અને સંતુલિત ખાતર આ વિકૃતિઓને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

લણણી
બીટના મૂળ વાવણી પછી લગભગ 55-75 દિવસમાં લણણી માટે તૈયાર થઈ જાય છે. જ્યારે મૂળ 5-7 સે.મી. વ્યાસ સુધી પહોંચે ત્યારે લણણી કરવી જોઈએ. લણણીમાં વિલંબના પરિણામે કઠણ અને તંતુમય મૂળ નબળી બજાર ગુણવત્તાવાળા બને છે.
ઉપજ
સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં, બીટ પ્રતિ હેક્ટર લગભગ 20-25 ટન ઉપજ આપે છે. સુધારેલી વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓ સાથે, પ્રતિ હેક્ટર 25-30 ટન સુધી ઉપજ મેળવી શકાય છે.

લણણી પછીની સંભાળ અને સંગ્રહ
લણણી પછી, ટોચ દૂર કરીને લગભગ 2-3 સેમી દાંડી છોડી દેવી જોઈએ. મૂળ ધોવા જોઈએ, ગ્રેડ કરવા જોઈએ અને યોગ્ય રીતે પેક કરવા જોઈએ. બીટને 0-2°C તાપમાને 90-95 ટકા સાપેક્ષ ભેજ સાથે બે થી ત્રણ મહિના સુધી સંગ્રહિત કરી શકાય છે.
ડિક્લેમર:

અમારા ઉત્પાદનો માટેની પદ્ધતિઓનું પેકેજ ક્ષેત્ર પરીક્ષણો પર આધારિત છે. વિવિધ ભૌગોલિક સ્થળોએ પ્રદર્શન અલગ અલગ હોઈ શકે છે.

চাষাবাদ পদ্ধতি – বিটরুট

জলবায়ু
বিটরুট একটি শীতকালীন সবজি ফসল এবং মৃদু জলবায়ু পরিস্থিতিতে এটি সবচেয়ে ভালো জন্মায়। উচ্চ তাপমাত্রা মূলের গুণমান ও রঙ নষ্ট করে দেয়, অন্যদিকে প্রাথমিক পর্যায়ে অত্যধিক নিম্ন তাপমাত্রা গাছের বৃদ্ধি মন্থর করে দিতে পারে।
মাটি
জৈব পদার্থে সমৃদ্ধ এবং সুনিষ্কাশিত বেলে-দোআঁশ থেকে দোআঁশ মাটিতে এই ফসলটি বেশ ভালো হয়। ভারী, আঁটসাট, পাথুরে, লবণাক্ত বা জলমগ্ন মাটি চাষের জন্য এড়িয়ে চলা উচিত। বিটরুট চাষের জন্য মাটির আদর্শ pH মাত্রা হলো ৬.০ থেকে ৭.৫-এর মধ্যে।
জমি তৈরি
মাটি ঝুরঝুরে ও মিহি করার জন্য জমিটি দুই থেকে তিনবার লাঙল দিয়ে চাষ করা উচিত। মূলের বিকৃতি রোধ করার জন্য জমি থেকে সমস্ত পাথর ও মাটির ঢেলা অবশ্যই সরিয়ে ফেলতে হবে। শেষ চাষের সময় প্রতি হেক্টরে ২০-২৫ টন হারে ভালোভাবে পচানো গোবর সার (Farmyard manure) মাটির সাথে ভালোভাবে মিশিয়ে দিতে হবে।
বীজ বপনের সময়
উত্তর ভারতে শীতকালীন মৌসুমের জন্য বিটরুট মূলত অক্টোবর থেকে নভেম্বরের মধ্যে বপন করা হয়; অন্যদিকে গ্রীষ্মকালীন চাষের জন্য জানুয়ারি থেকে ফেব্রুয়ারি মাস উপযুক্ত।
বীজের হার ও বীজ শোধন
সাধারণ বিটরুট চাষের জন্য প্রতি হেক্টরে ৬-৮ কেজি বীজই যথেষ্ট। বীজবাহিত রোগ থেকে রক্ষা পাওয়ার জন্য প্রতি কেজি বীজের সাথে ২-৩ গ্রাম হারে কার্বেন্ডাজিম (Carbendazim) বা থিরাম (Thiram) মিশিয়ে বীজ শোধন করে নেওয়া উচিত।
বীজ বপন পদ্ধতি ও দূরত্ব
বিটরুট সরাসরি জমিতেই বপন করা হয়, কারণ চারা তুলে অন্য জায়গায় রোপণ (transplanting) করলে মূলের আকৃতি বিকৃত হয়ে যায়। বীজের অঙ্কুরোদগম ত্বরান্বিত করার জন্য বপনের আগে বীজগুলো ১০-১২ ঘণ্টা জলে ভিজিয়ে রাখা হয়। সমতল বেড বা উঁচু আইলে (ridges) বীজ বপন করা হয়; এক্ষেত্রে এক সারি থেকে অন্য সারির দূরত্ব ৩০ সেমি এবং এক গাছ থেকে অন্য গাছের দূরত্ব ১০ সেমি রাখা হয়।
চারা পাতলাকরণ (Thinning)
যেহেতু বিটরুটের বীজ মূলত একটি ‘বীজ-গুচ্ছ’ (seed ball) যা একাধিক ভ্রূণ ধারণ করে, তাই এক জায়গায় একাধিক চারা গজিয়ে ওঠে। তাই চারা পাতলাকরণ বা ‘থিনিং’ অত্যন্ত জরুরি; প্রতি গুচ্ছে একটি করে সুস্থ ও সবল চারা রেখে বাকিগুলো তুলে ফেলার এই কাজটি বীজ বপনের ১৫-২০ দিন পর করা উচিত।
সার ও পুষ্টি ব্যবস্থাপনা
উচ্চ ফলন এবং উন্নত মানের মূল পাওয়ার জন্য সুষম পুষ্টি সরবরাহ অপরিহার্য। জৈব সারের পাশাপাশি, প্রতি হেক্টরে ৮০-১০০ কেজি নাইট্রোজেন, ৫০-৬০ কেজি ফসফরাস এবং ৫০-৬০ কেজি পটাশ সার প্রয়োগের সুপারিশ করা হয়। সম্পূর্ণ ফসফরাস ও পটাশের সাথে অর্ধেক নাইট্রোজেন ভিত্তি সার হিসেবে প্রয়োগ করতে হবে, এবং বাকি নাইট্রোজেন বীজ বপনের ৩০ ও ৪৫ দিন পর দুই ভাগে প্রয়োগ করতে হবে।

অণুজীব পুষ্টি ব্যবস্থাপনা
বিটরুটে সাধারণত বোরনের অভাব দেখা যায়, যার ফলে শিকড় ফেটে যায় এবং ফাঁপা হয়ে যায়। এটি সংশোধনের জন্য, বীজ বপনের প্রায় ৩০ দিন পর ০.২ শতাংশ ঘনত্বের বোরাক্স পাতায় স্প্রে করতে হবে। জিঙ্কের অভাব দেখা গেলে, ০.৫ শতাংশ ঘনত্বের জিঙ্ক সালফেট স্প্রে করে তা সংশোধন করা যেতে পারে।
সেচ
সঠিক অঙ্কুরোদগমের জন্য বীজ বপনের পরপরই হালকা সেচ দিতে হবে। মাটি ও আবহাওয়ার অবস্থার উপর নির্ভর করে ৭-১০ দিনের ব্যবধানে পরবর্তী সেচ প্রয়োজন। অতিরিক্ত সেচ পরিহার করা উচিত কারণ এটি শিকড় ফেটে যাওয়া এবং রোগের সমস্যা সৃষ্টি করে।
আন্তঃফসল পরিচর্যা ও আগাছা ব্যবস্থাপনা
শস্যের প্রাথমিক বৃদ্ধির পর্যায়ে আগাছা ফসলের সাথে প্রতিযোগিতা করে এবং ফলন কমিয়ে দেয়। হাত দিয়ে আগাছা পরিষ্কার করে এবং কোদাল দিয়ে মাটি আলগা করে জমি আগাছামুক্ত রাখতে হবে। দুই থেকে তিনটি আন্তঃফসল পরিচর্যাই যথেষ্ট। চারা পাতলা করার পর হালকা মাটি দিলে শিকড়ের বৃদ্ধি উন্নত হয়। আগাছা নিয়ন্ত্রণের জন্য অঙ্কুরোদগমের পূর্বে পেন্ডিমিথালিন প্রয়োগও করা যেতে পারে।

উদ্ভিদ সুরক্ষা
বিটরুট জাবপোকা ও লিফ মাইনারের মতো পোকামাকড় এবং ড্যাম্পিং-অফ, লিফ স্পট ও পাউডারি মিলডিউ-এর মতো রোগে আক্রান্ত হয়। বীজ শোধন, সঠিক নিষ্কাশন ব্যবস্থা, সময়মতো সেচ এবং প্রয়োজন অনুযায়ী সুপারিশকৃত কীটনাশক ও ছত্রাকনাশক প্রয়োগের মাধ্যমে এগুলি কার্যকরভাবে নিয়ন্ত্রণ করা যায়।

শারীরবৃত্তীয় সমস্যা
শক্ত মাটি, পাথরের উপস্থিতি, তাজা গোবর সার বা অতিরিক্ত নাইট্রোজেন প্রয়োগের কারণে শিকড় বিভক্ত হয়ে যায়। সাধারণত উচ্চ তাপমাত্রা এবং পুষ্টির ভারসাম্যহীনতার কারণে শিকড়ের রঙ ঠিকমতো হয় না। সঠিক জমি তৈরি এবং সুষম সার প্রয়োগ এই সমস্যাগুলি কমাতে সাহায্য করে।

ফসল সংগ্রহ
বীজ বপনের প্রায় ৫৫-৭৫ দিন পর বিটরুটের শিকড় সংগ্রহের জন্য প্রস্তুত হয়। শিকড়ের ব্যাস ৫-৭ সেমি হলে ফসল সংগ্রহ করা উচিত। ফসল সংগ্রহে দেরি হলে শিকড় শক্ত ও আঁশযুক্ত হয়ে যায় এবং বাজারজাত করার মান খারাপ হয়।

ফলন
সাধারণ অবস্থায়, বিট থেকে হেক্টর প্রতি প্রায় ২০-২৫ টন ফলন পাওয়া যায়। উন্নত ব্যবস্থাপনার মাধ্যমে হেক্টর প্রতি ২৫-৩০ টন পর্যন্ত ফলন পাওয়া যেতে পারে।
ফসল তোলার পরবর্তী পরিচর্যা ও সংরক্ষণ
ফসল তোলার পর, গাছের উপরের অংশ কেটে ফেলতে হবে এবং প্রায় ২-৩ সেমি কাণ্ড রেখে দিতে হবে। মূলগুলো ধুয়ে, আকার অনুযায়ী বাছাই করে এবং যথাযথভাবে প্যাকেটজাত করা উচিত। বিটরুট ০–২°C তাপমাত্রায় এবং ৯০–৯৫ শতাংশ আপেক্ষিক আর্দ্রতায় দুই থেকে তিন মাস পর্যন্ত সংরক্ষণ করা সম্ভব।
দাবিত্যাগ:
আমাদের পণ্যগুলোর চাষাবাদ পদ্ধতি সংক্রান্ত নির্দেশিকাগুলো মাঠ পর্যায়ের পরীক্ষার ওপর ভিত্তি করে প্রণীত। বিভিন্ন ভৌগোলিক অবস্থানে এর কার্যকারিতা ভিন্ন হতে পারে।

ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍ – ବିଟରୁଟ୍

ଜଳବାୟୁ
ବିଟରୁଟ୍ ଏକ ଶୀତଳ ଋତୁର ପନିପରିବା ଫସଲ ଏବଂ ହାଲୁକା ଜଳବାୟୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭଲ ବଢିଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ମୂଳ ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ରଙ୍ଗକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବହୁତ କମ୍ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିକୁ ଧୀର କରିପାରେ।
ମାଟି
ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭଲ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ବାଲିଆ ଦୋରସା ମାଟିରେ ଫସଲ ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଭାରୀ, ସଂକୁଚିତ, ପଥୁରିଆ, ଲୁଣିଆ କିମ୍ବା ଜଳବନ୍ଦୀ ମାଟି ଏଡାଇ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ବିଟରୁଟ୍ ଚାଷ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ମାଟି pH 6.0 ରୁ 7.5 ମଧ୍ୟରେ।
ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି
ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷେତ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ କ୍ଷେତକୁ ଦୁଇ ରୁ ତିନି ଥର ହଳ କରାଯିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ବିକୃତି ରୋକିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପଥର ଏବଂ ଗଣ୍ଠିକୁ ଅପସାରଣ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଶେଷ ହଳ ସମୟରେ ପ୍ରତି ହେକ୍ଟରରେ 20-25 ଟନ୍ ହାରରେ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଫାର୍ମୟାର୍ଡ ସାରକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ବପନ ସମୟ
ଉତ୍ତର ଭାରତରେ, ବିଟରୁଟ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୀତ ଋତୁ ପାଇଁ ଅକ୍ଟୋବରରୁ ନଭେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ବୁଣାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଜାନୁଆରୀରୁ ଫେବୃଆରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଣା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ବିହନ ହାର ଏବଂ ବିହନ ଚିକିତ୍ସା
ସାଧାରଣ ବିଟରୁଟ୍ ଚାଷ ପାଇଁ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 6-8 କିଲୋଗ୍ରାମ ବିହନ ହାର ଯଥେଷ୍ଟ। ବିହନ ବାହିତ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତି କିଲୋଗ୍ରାମ ବିହନକୁ 2-3 ଗ୍ରାମ ପ୍ରତି କାର୍ବେଣ୍ଡାଜିମ୍ କିମ୍ବା ଥିରାମ ସହିତ ବିହନ ଚିକିତ୍ସା କରାଯିବା ଉଚିତ।

ବୁଣା ଏବଂ ବ୍ୟବଧାନ
ବିଟରୁଟ୍ ସିଧାସଳଖ କ୍ଷେତରେ ବୁଣାଯାଏ କାରଣ ପ୍ରତିରୋପଣ ଫଳରେ ବିକୃତ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଅଙ୍କୁର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିହନଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଣାଯିବା ପୂର୍ବରୁ 10-12 ଘଣ୍ଟା ପାଣିରେ ବୁଣାଯାଏ। ଧାଡି ମଧ୍ୟରେ 30 ସେମି ଏବଂ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ 10 ସେମି ବ୍ୟବଧାନ ରଖି ସମତଳ ବେଡ୍ କିମ୍ବା ଧାରରେ ବୁଣାଯାଏ।
ପତଳା କରିବା
ଯେହେତୁ ବିଟରୁଟ୍ ବିହନ ଏକ ବିହନ ବଲ ଯାହା ଏକାଧିକ ଭ୍ରୁଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଚାରା ବାହାରିଥାଏ। ତେଣୁ ପତଳା କରିବା ଜରୁରୀ ଏବଂ ପ୍ରତି ପାହାଡ଼ରେ ଗୋଟିଏ ସୁସ୍ଥ ଗଛ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ବୁଣିବାର 15-20 ଦିନ ପରେ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ସାର ଏବଂ ସାର
ଉଚ୍ଚ ଅମଳ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ମୂଳ ଗୁଣବତ୍ତା ପାଇଁ ସନ୍ତୁଳିତ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜରୁରୀ। ଜୈବିକ ସାର ସହିତ, ପ୍ରତି ହେକ୍ଟରରେ 80-100 କିଲୋଗ୍ରାମ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍, 50-60 କିଲୋଗ୍ରାମ ଫସଫରସ୍ ଏବଂ 50-60 କିଲୋଗ୍ରାମ ପଟାସ ସାର ସାର ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫସଫରସ୍ ଏବଂ ପଟାସ ସହିତ ଅଧା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ମୌଳିକ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଯେତେବେଳେ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ବୁଣିବାର 30 ଏବଂ 45 ଦିନ ପରେ ଦୁଇଟି ବିଭାଜିତ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୁଷ୍ଟିକର ପରିଚାଳନା
ବିଟରୁଟରେ ସାଧାରଣତଃ ବୋରନ୍ ଅଭାବ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଫାଟି ଏବଂ ଫମ୍ପା ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହାକୁ ସଂଶୋଧନ କରିବା ପାଇଁ, ବୁଣିବାର ପ୍ରାୟ 30 ଦିନ ପରେ 0.2 ପ୍ରତିଶତ ଘାସରେ ବୋରାକ୍ସର ପତ୍ର ସ୍ପ୍ରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଜିଙ୍କ ଅଭାବ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ 0.5 ପ୍ରତିଶତ ଘାସରେ ଜିଙ୍କ ସଲଫେଟ୍ ସ୍ପ୍ରେ କରି ଏହାକୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇପାରିବ।
ଜଳସେଚନ
ଉପଯୁକ୍ତ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ପାଇଁ ବୁଣିବା ପରେ ତୁରନ୍ତ ହାଲୁକା ଜଳସେଚନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ମାଟି ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜଳସେଚନ 7-10 ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଆବଶ୍ୟକ। ଅଧିକ ଜଳସେଚନ ଏଡାଇ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ କାରଣ ଏହା ମୂଳ ଫାଟିବା ଏବଂ ରୋଗ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଆନ୍ତଃକୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଘାସ ପରିଚାଳନା
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଘାସ ଫସଲ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରେ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରେ। ହାତ ଘାସ ଏବଂ କୋଦାଳ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତକୁ ଘାସମୁକ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ରୁ ତିନୋଟି ଆନ୍ତଃକୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ। ପତଳା କରିବା ପରେ ହାଲୁକା ମାଟି ପକାଇବା ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ବିକାଶରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ପେଣ୍ଡିମେଥାଲିନ୍ ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।
ଉଦ୍ଭିଦ ସୁରକ୍ଷା
ବିଟରୁଟ୍ ଏଫିଡ୍ ଏବଂ ପତ୍ର ମାଇନିଂ ଭଳି କୀଟପତଙ୍ଗ ଏବଂ ଡମ୍ପିଂ-ଅଫ୍, ପତ୍ର ଦାଗ ଏବଂ ପାଉଡର ମିଲଡିଉ ଭଳି ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିହନ ଚିକିତ୍ସା, ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ, ସମୟାନୁସାରେ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା କୀଟନାଶକ ଏବଂ କବକନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରାଯାଇପାରିବ।
ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାସ
ଘାସ ମାଟି ଘସିଯିବା, ପଥର ଉପସ୍ଥିତି, ତାଜା ଚାଷ ଜମି ଖତ ପ୍ରୟୋଗ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ଯୋଗୁଁ ମୂଳ ଫାଙ୍କିଯାଏ। ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଅସନ୍ତୁଳନ ଯୋଗୁଁ ଖରାପ ରଙ୍ଗ ବିକାଶ ହୁଏ। ଉପଯୁକ୍ତ କ୍ଷେତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ସନ୍ତୁଳିତ ସାର ଏହି ବ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଅମଳ
ବିଟରୁଟ୍ ମୂଳ ବୁଣିବା ପରେ ପ୍ରାୟ 55-75 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଅମଳ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମୂଳ 5-7 ସେମି ବ୍ୟାସରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ ସେତେବେଳେ ଅମଳ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଅମଳରେ ବିଳମ୍ବ ଫଳରେ କଠିନ ଏବଂ ତନ୍ତୁମୟ ମୂଳ ଖରାପ ବଜାର ଗୁଣବତ୍ତା ସହିତ ହୋଇଥାଏ।
ଅମଳ
ସାଧାରଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ବିଟ୍ ରୁଟ୍ ପ୍ରତି ହେକ୍ଟରରେ ପ୍ରାୟ 20-25 ଟନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଉନ୍ନତ ପରିଚାଳନା ପଦ୍ଧତି ସହିତ, ପ୍ରତି ହେକ୍ଟରରେ 25-30 ଟନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମଳ ହାସଲ କରାଯାଇପାରିବ।
ଅମଳ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ
ଅମଳ ପରେ, ଉପର ଭାଗକୁ ପ୍ରାୟ 2-3 ସେମି କାଣ୍ଡ ଛାଡି ବାହାର କରିଦେବା ଉଚିତ। ମୂଳଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇ, ଗ୍ରେଡ୍ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ୟାକ୍ କରିବା ଉଚିତ। ବିଟ୍ ରୁଟ୍ 90-95 ପ୍ରତିଶତ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ସହିତ 0-2°C ରେ ଦୁଇ ରୁ ତିନି ମାସ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ।
ଅସ୍ୱୀକାର:

ଆମ ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ୟାକେଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।

DISCLAIMER

Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trails. Appearance and performance may vary in other geographic locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/ advice of the concerned regional farmer’s advisory body. In case of breach of any of the terms the producers/ dealer/ Supplier shall not be held liable.